و حشمت سلطنت را با هم جمع داشت و در دربار او از نمايندگان پادشاهان اروپا با ابهت و جلال پذيرايى مىشد . بدبختانه جانشينان او در لياقت از او كمتر بودند و بدين سبب افغانها در قرن هجدهم ميلادى يا دوازدهم هجرى به ايران تاختند و به پريشانى و نابسامانيى كه تا سال ( 1789 ميلادى ؛ - 1203 - 4 ه . ق ) در همه جا برقرار بود افزودند . سپس آقا محمد خان ، پادشاه خواجه سلسلهء قاجاريه را تشكيل داد ، و پس از وى برادرزاده‌اش فتحعلى شاه به سلطنت رسيد ( 1798 ميلادى ؛ - 1212 ه . ق ) و بعد از او محمد شاه ( 1835 ميلادى ؛ - 1250 ه . ق ) ؛ و اين سلسله همچنان بر اريكهء پادشاهى مستقرند . حوصلهء اين كتاب اجازه نمىدهد كه به روابط ايران با مغرب زمين در گذشته و حال اشاره يا وضع آينده را پيش‌بينى كنم . همچنين در مقام مقايسهء آيين و نظام اجتماعى ايران كنونى با ايران باستانى چيزى نخواهم گفت . با اينهمه نقش ايران در امور دينى و مذهبى چنان مهم بوده است كه نمىتوان به كلى از آن چشم پوشيد ، و بايد به ذكر مطالب كلى دربارهء آن بپردازم تا نكته‌هايى را كه در فصلهاى آينده ذكر خواهم كرد ، روشن سازد . كيش زردشتى دين قديم ايرانيان است ، و از جهت شباهتى كه به آيين يهود و مسيحى دارد ، مهم است . 3 مهرپرستى يا ميتراييزم « 1 » كه يكى از شكلها و مظهر - هاى اين دينست ، در نخستين قرنهاى مسيحى در امپراطورى روم نفوذ يافت و چنان به سرعت در بسيارى از نقاط اروپا رواج گرفت كه براى بزرگداشت رموز و اسرار آيين مهر يا ميترا ، خداى ايرانى ، و جهت تعظيم و تكريم اين مظهر روشنايى و آفتاب و راستى ، قربانگاهى برپا گشت ، و پرستشگاههايى در دل غارها ساخته شد . از اين گذشته آيين مانويت ، كه نهال آن در سرزمين ايران پا گرفته بود ، چندان نيرو داشت كه توانست مدتى با نحلهء نو افلاطونى و دين مسيح ، براى احراز تفوق دينى و معنوى در امپراتورى روم رقابت كند . امروز دين ايرانيان اسلام است يعنى همان كيشى كه پس از حملهء عرب بر ايران بدان گرويده‌اند . اما ايرانيان داراى مذهب شيعه‌اند و بر خلاف اهل سنت پس از پيغمبر على ( ع ) پسر عم و داماد آن حضرت را جانشين او مىدانند . در واقع ايران مهمترين نمايندهء مذهب تشيع است و در رشد و نمو اين نهضت انشعابى كه موجب شقاق و نفاق خونينى در عالم اسلام گشته است تأثيرى بسزا داشته است . از اين گذشته در طى هفتاد سال اخير جنبش مذهبى تازه‌اى پديد آمده كه معروف است به بابيگرى و دامنهء انتشار آن تا جايى وسعت گرفته كه مايهء تهديد تفوق كلى مذهب اسلام در ايران « 2 » شده و حتى در مغرب زمين انظار را

--> ( 1 ) . Mithraism ( 2 ) . اين سخن به كلى اغراق‌آميز و خالى از حقيقت است . م